01. PROFESSIONELE LEERGEMEENSCHAP IN DE PRAKTIJK

Een middelbare school onder toezicht wist dankzij een professionele leergemeenschap de kwaliteit weer op niveau te brengen. Met hulp van Ares Hogeschool Wageningen keerden leraren naar de vraag: hoe worden we beter?

Door: Janny Rijks, Rianne Visser, Laura van Esveld, Wilbert Waggelink en Ellen Messing

Onze school stond al enkele jaren onder toezicht van de Onderwijsinspectie. Er waren al vele pogingen tot verbetering gedaan, maar het ene na het andere plan faalde. Daarnaast vertoonde het schoolteam tekenen van verwaarlozing. De school werd top-down aangestuurd, alhoewel je beter kunt spreken van een niet aangestuurde school. Docenten en ondersteunend personeel deden zo goed mogelijk hun best te overleven. Eigenlijk kon je niet spreken van een team, slechts van individuen; men ervaarde een onveilig werkklimaat. Onder leiding van een nieuwe directeur werd opnieuw een verbeterplan opgesteld, deze keer door het onderwijspersoneel zelf. Dit leidde uiteindelijk tot een ‘nieuw’ team met de ambitie: ‘Talent voor groei voor elke leerling, maar ook voor elk personeelslid’.

In het betreffende schooljaar was om de vier weken een ‘professionele ruimte’ ingepland. Deze tijd werd echter niet echt benut met professionele ontwikkeling, maar vooral besteed aan ‘to do-zaken’, zoals toetsen nakijken en sectieoverleg. Soms gingen mensen dan ook gewoon naar huis. Als docenten wisten we eigenlijk niet zo goed wat we met deze ruimte voor professionele ontwikkeling moesten doen. Ten slotte kwamen we tot de conclusie dat we nog geen professionele, lerende organisatie waren en handelingsverlegen waren richting de leerling, waarbij ouders de lat erg hoog legden en er een groot motivatieprobleem onder de leerlingen bestond.

Wat willen we leren?

Wat te doen? We besloten de ‘professionele ruimte’ voorlopig niet langer in te vullen, maar eerst te onderzoeken wat we überhaupt wilden leren. Om die reden werd een professionele leergemeenschap (PLG) gestart onder leiding van professionals van Aeres Hogeschool Wageningen. Er vonden negen sessies plaats, waarbij elke collega een eigen leervraag opstelde, passend bij datgene wat in het primaire proces van belang was en aansloot bij het teamplan. Hierin stonden vooral gedragsindicatoren die pasten bij de competenties van een docent centraal.

“We wilden niet langer puur ambitieus zijn, maar in de eerste plaats realistisch”

De PLG-bijeenkomsten werden als nuttig ervaren. Er ontstond ruimte om discussies te voeren over leren, en alleen al door de dialoog werd er geleerd. Experts op het gebied van leervragen werden binnengehaald en studenten kregen de kans feedback te geven. De conclusie was dat we misschien wel te ambitieus waren en dat we het onderwijs anders moesten gaan inrichten om beter aan te sluiten bij wat de leerlingen willen en kunnen.

Nieuwe ambities

Aan het eind van de begeleide PLG liet het team weten dat het wilde doorgaan met twee PLG’s die gericht zouden moeten zijn op de didactische en de pedagogische omgeving. Centraal stond onderwijs op maat, waarbij gewerkt zou worden met leerdoelen, niet met lesdoelen. Deze doelen zijn opgenomen in een teamplan. Daarnaast is bekeken of we wel voldoende tijd hadden om die doelen te behalen. We wilden niet langer puur ambitieus zijn, maar in de eerste plaats realistisch. Dat is een belangrijke les die we in de PLG’s geleerd hebben.

5 TIPS VOOR EEN SUCCESVOLLE PLG

• Kies een vorm die voor jullie het meeste oplevert: een PLG kan binnen één school of samen met andere scholen worden opgezet. • Bespreek met elkaar welke verwachtingen jullie van de PLG hebben: wat hopen jullie te bereiken? Wat vinden jullie belangrijk? • Houd de PLG overzichtelijk en flexibel door te leren in themagroepjes van 3 à 4 personen. • Een PLG werkt het beste als alle deelnemers samen verantwoordelijkheid dragen voor het succes. Een voorwaarde is dat de schoolleiding jullie faciliteert met tijd en ruimte, en eventueel ook feedback en advies. • Wijs iemand aan die de bijeenkomsten coördineert en stuurt, achtergrondinformatie kan geven en als coach optreedt als dat nodig is. Als de school geen ervaring heeft met PLG’s, kan het verstandig zijn om iemand van buiten te laten helpen.

Deze tips komen uit Frank de Jong & Ton van Wijck (2020), Ervaringen vanuit de praktijk van professionele leergemeenschappen (PLG’s). Aeres Hogeschool Wageningen.

Aanpak in de PLG

Tijdens de eerste kennismaking in de PLG’s richtten we ons vooral op de energie bij de mensen: ‘Wat inspireert je in je werk?’, ‘Waarvoor kom je uit bed?’. De volgende vraag was: ‘Wat belemmert je in je werk?’ – vooral bedoeld om de problemen even een plek te geven. Daarna hebben we daar in de PLG verder geen aandacht meer aan gegeven, wel in de gesprekken met de leidinggevenden. Vervolgens hebben we per deelnemer geïnventariseerd welk onderwerp hij of zij zou willen aanpakken, direct toepasbaar in de eigen klas. De antwoorden zijn geclusterd in thema’s en op een bord geschreven.

Daarna konden de deelnemers intekenen op het voor hen meest aansprekende onderwerp. Zo ontstonden er spontaan groepjes van 2 à 5 personen, die grotendeels waren samengesteld uit mensen die doorgaans op hun werk niet zoveel contact met elkaar hebben. Deze groepjes kregen in de PLG de ruimte om inhoudelijk met elkaar samen te werken, steeds met wat minder bijsturing. Deze tekst is een ingekorte versie van ‘Kwalitatieve verbetering van het onderwijs: ervaringen vanuit drie perspectieven’ uit Ervaringen vanuit de praktijk van professionele leergemeenschappen (PLG’s). Achtergronden, ervaringen en tips, een publicatie van Aeres Hogeschool Wageningen onder redactie van Frank de Jong en Ton van Wijck.

02. LEZEN OVER SAMEN LEREN

image

Het basisboek over PLG’s. Dat is het bijschrift bij deze klassieker over professionele leergemeenschappen in het onderwijs. Vol met adviezen en praktische adviezen. Ook is er aandacht voor valkuilen voor schoolleiders en directies.

Richard DuFour, Rebecca DeFour, Robert Eaker & Thomas Many (2016), PLG: leraren leren samen. Rotterdam: Bazalt.

image

Een handzaam boekje over samen leren, met speciale aandacht voor intern begeleiders. Auteur Willem de Vlaming werkt als coach/adviseur en staat voor de klas bij Fontys Opleidingscentrum Speciale Onderwijszorg. Willem de Vlaming (2019), Samen bouwen aan een professionele leergemeenschap. Dordrecht: Instondo.

image

Hoe professionaliseer je de schoolcultuur? Die vraag staat centraal in dit handboek met veel aandacht voor gedrag en communicatie. Voor leraren, schoolleiders en besturen. Henk Galenkamp en Jeanette Schut (2018), Handboek professionele schoolcultuur. Focus op koers en gedrag. Huizen: Pica.

image

Samen leren is meer dan rond de tafel zitten en in het wilde weg praten. Dat is het beginpunt van dit boek, vol met praktische werkvormen en adviezen voor effectief leren. Maarten Bruns en Martin Bruggink (2016), Starten met een professionele leergemeenschap. PLG-teams in het onderwijs. Rotterdam: Bazalt.

image

Eric Verbiest kan niet ontbreken in het rijtje. In zijn boek beschrijft hij wat een succesvolle professionele leergemeenschap kenmerkt en wat je er allemaal mee kunt bereiken. Eric Verbiest (2016), Professionele leergemeenschappen. Een inleiding. Leuven/Apeldoorn: Garant.

image

De jongste loot aan de boom: Leren in verbondenheid. Over hoe samen leren hand in hand kan gaan met persoonlijke groei. Met bijzondere aandacht voor het basisonderwijs. Leendert-Jan Parlevliet, Corrinne Dekker-Drayer en Donata Ruissen (2021), Leren in verbondenheid. Nieuwerkerk aan de IJssel: Gelling.

Deel deze pagina