'NAAR EEN GEZONDE LEERCULTUUR'

- Emin Kececi, mbo-docent Engels en mede-oprichter van Meesters met Dromen

Emin Kececi startte met twee collega's het talkshowprogramma Meesters met Dromen. Hiermee hoopt hij te laten hoe mooi het lerarenberoep is ondanks de hoge werkdruk.

‘Ik kan een rozewolkverhaal vertellen, maar daar zit denk ik niemand op te wachten. Ik ben blij dat ik in het onderwijs werk, het is het mooiste beroep is wat er is. Maar: er is een groot lerarentekort. Leraren dreigen uit te vallen door de hoge werkdruk, tijdelijke aanstellingen, het bescheiden loon en het gebrek aan waardering. Het is echt hoog tijd voor verandering. We moeten leraren meer gaan waarderen, niet alleen in de vorm van geld, maar door ze meer zeggenschap te geven over hun werk. Nu vindt de sturing binnen scholen vaak nog van bovenaf plaats: de schoolleiding neemt belangrijke beslissingen over de invulling van het onderwijs. Wij als leraren moeten volgen.

Mijn droom is dat leraren in overleg met hun leerlingen of studenten leerbehoeften in kaart brengen en op basis daarvan samen onderwijs ontwikkelen. Daarvoor hebben we betrokken leidinggevenden nodig die ons faciliteren met ruimte en tijd. Het geld is er, maar we gebruiken het niet goed. Het komt lang niet altijd bij de leerlingen terecht. Dat is heel jammer. Een gezonde leercultuur is cruciaal: iedereen wil goede leraren voor de klas, maar daarvoor moeten we als leraren de ruimte krijgen en bereid zijn om van en met elkaar te leren. Niet alleen binnen de schoolmuren, maar ook over de muren heen.

Scholen zijn nog te vaak naar binnen gericht. Als we in Nederland een sterke kenniseconomie willen, is onderlinge samenwerking onmisbaar. We kunnen zoveel van collega’s op andere scholen leren. Samen moeten we meer werk maken van een schooloverstijgende kenniscommunity, een gemeenschap waar het normaal is om inzichten en ervaringen te delen en elkaar te helpen. Met het lerareninitiatief Meesters met Dromen probeer ik hier op mijn manier aan bij te dragen. Ik organiseer samen met Ismail Aghzanay en Yasin Yaylal wekelijks talkshows in Pakhuis de Zwijger in Amsterdam. Hierin stellen we het lerarenberoep centraal. We proberen te laten zien hoe mooi het beroep is, dat het een vak is om trots op te zijn. Niet alleen op de Dag van de Leraar, maar het hele jaar door.

“Lesgeven is niet alleen kennis overdragen, ik draag als docent bij aan de vorming van nieuwe burgers”

Van bekende namen tot verborgen parels komen aan het woord. Ze vertellen hoe ze tegenslagen te boven kwamen, hoe ze problemen het hoofd boden en beter werden in hun werk. Zo hoop ik iedereen in het onderwijs te laten zien dat het anders kan. Verlies de moed niet. Verlaat eventueel je werkplek als het echt niet meer gaat. Maar blijf in het onderwijs, want er zijn misschien wel honderden leerlingen en studenten bij andere scholen die nog iets van je kunnen leren.

Ik heb mijn hart aan het onderwijs verloren. Onderwijs is voor mij een missie om iets terug te doen voor de maatschappij waarin ik ben opgegroeid. Lesgeven gaat niet alleen over kennis overbrengen, ik draag als docent bij aan de vorming van nieuwe burgers. Soms kom ik mijn studenten jaren later tegen, allang afgestudeerd en aan het werk. Een van hen vertelde mij dat hij zich mijn lach zo goed kon herinneren. Hij probeerde ook zo positief in het leven te staan, zei hij, en uitdagingen met een lach te ontmoeten. Fantastisch om te horen. Dit is waarvoor ik het doe.’ Emin Kececi, mbo-docent Engels en mede-oprichter van Meesters met Dromen

'MAAK DUIDELIJKE KEUZES'

- Maike Douglas-Westland, po-leerkracht en auteur van De gelukkige leraar

Maike Douglas-Westland zag veel scholen van binnen. Haar droomschool is een school waar je samen met collega’s werkt aan goed onderwijs.

‘De ene school slaagt er beter in om een fijne werkplek te creëren dan de andere. Op sommige scholen is het ieder voor zich: elke leraar staat in zijn eigen klas, de directeur stelt zich autoritair op en collega’s helpen elkaar weinig. Daar kom je als bevlogen leraar uiteindelijk niet verder. Mijn droomschool is een school waar je met collega’s nadenkt over de vraag: hoe zorgen we samen voor goed onderwijs? De directeur is onderdeel van het team, niet iemand die erboven staat. Alle deuren staan op deze school open: je kunt gemakkelijk bij elkaar binnenlopen, ook bij de directeur. Je kunt in elkaars lessen meekijken, je laten inspireren door je collega’s en elkaar helpen als het even tegenzit. Voor alle collega’s is er ruimte om zich kwetsbaar op te stellen en van elkaar te leren. In mijn droomschool praten collega’s met álle kinderen, niet alleen met degenen uit hun eigen klas. Kinderen voelen zich er deel van een gemeenschap. Ze zijn gewend dat er altijd iemand in de klas kan komen kijken, en net zoals hun leerkracht collega’s helpt, zo helpen zij elkaar.

Op deze school zijn we geen tijd kwijt aan zinloze vergaderingen. We praten niet eindeloos door over de glutenallergie van een kind en welke gevolgen dat mogelijk heeft voor traktaties. We gaan met elkaar in gesprek over wezenlijke vragen. Wat willen wij centraal hebben staan in ons onderwijs? Welke verbeteringen zijn er mogelijk? Deze school is niet een onbereikbaar ideaal. Sterker nog, ik ken gelukkig genoeg scholen die zo zijn. Voor elke school ligt dit binnen handbereik.

Maar je moet er echt voor kiezen. Zo’n cultuur krijg je niet vanzelf. Ook het onderwijsprogramma vraagt om duidelijke keuzes. Scholen worden voortdurend door ouders en politici onder druk gezet om bepaalde verantwoordelijkheden op zich te nemen. Daar moet je weerstand tegen bieden. Je kunt niet alles doen. Alles doen is van alles net niets. Belangrijk is dat leraren helder aangeven waar hun grenzen liggen. Daar zijn ze nog niet altijd zo goed in, merk ik.

“Mijn droomschool is geen onbereikbaar ideaal. Ik ken genoeg scholen die zo zijn”

In mijn boek De gelukkige leraar geef ik onder andere tips voor een gezonde balans tussen werk en privé. Als er weer een studiedag op je vrije dag staat ingepland, kun je naar je leidinggevende stappen en dit bespreken. Vaak is er best een oplossing mogelijk. Maar we zijn in het onderwijs zo gewend om vanuit de ander te denken, dat we niet altijd voor onze eigen behoeften durven opkomen.

Ironisch is dat leraren in de klas vaak alles goed onder controle hebben. Daar weten ze als geen ander hun autonomie te beschermen. Maar zodra ze deur uitstappen, lijken ze te veranderen in een ander persoon. Met mijn boek probeer ik collega’s ervan bewust te maken dat het anders kan. Ik wil ze laten zien dat je werkplezier groeit als je niet alleen de situatie in de klas, maar ook die eromheen goed organiseert.’ Maike Douglas-Westland, po-leerkracht en auteur van De gelukkige leraar

01. 'TERUG NAAR DE ESSENTIE'

- Lian Poelsma, vo-docent natuurkunde en mentor

Lian Poelsma stapte vol idealen het onderwijs in. De praktijk blijkt weerbarstig: de prestatiedruk voor scholen en leerlingen is te groot. Haar droom is om de leerling weer centraal te stellen.

‘De middelbare school was voor mij als kind een onveilige plek. Ik zat vaak angstig en gestrest in de klas. Ook werd ik er blootgesteld aan seksueel misbruik. Mijn leerlingen probeer ik elke dag opnieuw te laten zien dat het ook anders kan. School als een veilige omgeving waar je ongeremd mag groeien. Hier kun je dingen uitproberen en is het niet erg als je fouten maakt. Fouten zijn juist vaak mogelijkheden om iets nieuws te leren. Maar na zes jaar als docent zie ik dat deze uitgangspunten niet houdbaar zijn. Ons onderwijssysteem is zo sterk gericht op resultaten dat goede begeleiding van leerlingen er naar mijn idee niet in zit. Bij elke toets worden kinderen weer afgerekend en met elkaar vergeleken. Ze krijgen voortdurend het gevoel dat ze mislukken: het is nooit goed genoeg.

Daardoor raken ze onzeker en verliezen ze hun oorspronkelijke nieuwsgierigheid. Vaak staan jongeren pas in het hoger onderwijs stil bij de vraag wat ze eigenlijk willen met hun leven, wat ze zélf belangrijk vinden.

De afrekencultuur in het onderwijs is uitgebreid bekritiseerd in Het alternatief van Jelmer Evers en René Kneyber (2013). Niet alleen leerlingen worden voortdurend langs de meetlat gelegd, ook scholen zelf, tijdens inspecties en onderwijsevaluaties.

Scholen staan voortdurend in de concurrentiestand: ze hebben het gevoel dat ze beter moeten zijn dan de buurman. Ze proberen zo efficiënt mogelijk te werken, ongeacht de gevolgen voor het werkplezier of de motivatie. Dit is het resultaat van overheidsbesluiten die decennia teruggaan: de marktwerkingsgedachte heeft steeds meer vat gekregen op het onderwijs, waardoor het maatschappelijk belang uit het zicht is geraakt.

“Ik wil mijn leerlingen grip geven op hun leven en ze ervan doordringen dat ze er mogen zijn”

Zelf word ik al jaren van tijdelijk contract naar tijdelijk contract geloodst. Nooit heb ik zekerheid over de toekomst. Ik weet niet waar ik over twee jaar werk en met wie. Ondertussen moeten mijn collega’s en ik wel naar allerlei zinloze vergaderingen. We komen weliswaar op goede ideeën, maar in de uiteindelijke besluitvorming worden deze ideeën niet meegenomen. Waarom vergaderen we dan nog? Mijn ideaal is dat ik me volledig kan richten op de essentie van mijn werk: leerlingen begeleiden in hun ontwikkeling. Daarvoor is het belangrijk dat wij als docenten zelf het onderwijs kunnen vormgeven, dat we zekerheid hebben over onze toekomst en daarnaast de ruimte krijgen om onszelf te ontwikkelen.

Tijdens mijn lessen probeer ik de aandacht af te leiden van de afrekencultuur. Ik geef veel individuele feedback en leg ik in mijn lessen vaak een link met de leefwereld van mijn leerlingen. Op die manier probeer ik ze bewuster te maken van wie ze zijn en welke betekenis kennis en vaardigheden voor hen persoonlijk kan hebben. Abstracte formules kunnen opdreunen is voor mij onbelangrijk. Tijdens mijn mentoraatlessen ga ik dieper met ze in op onderwerpen als besluiten nemen en plannen maken. Ik wil ze meer grip geven op hun leven en ze ervan doordringen dat ze er mogen zijn, hoe goed of slecht ze ook presteren tijdens een toets.’ Lian Poelsma, docent natuurkunde en mentor bij het Montessori Vaklyceum in Groningen

Deel deze pagina