01. MET EEN RUSTIG GEVOEL NAAR HUIS

- interview met docentencoach David van Brummen

Incidenten met gewelddadige leerlingen kent iedereen uit het nieuws. Maar een veilige werkomgeving behelst veel meer dan alleen gevrijwaard zijn van fysieke confrontaties. David van Brummen, docentencoach bij het christelijk college De Noordgouw in Heerde vertelt hoe hij aankijkt tegen veilig werken in het onderwijs.

‘Het woord “veilig” roept bij mij direct associaties op met het tegenovergestelde, onveilig. Wapens en geweld. Nu wordt er bij ons wel eens een robbertje gevochten – we hebben hier op school immers pubers met rondgierende hormonen – maar grote conflicten zijn er gelukkig nooit. Ik werk op een vrij gemoedelijke en rustige school. Maar veiligheid gaat niet alleen over fysieke veiligheid, het heeft ook te maken met ruimte voor leren. En dan gaat het er bijvoorbeeld om of je als docent fouten mag maken. We waren een school waar vrij streng gekeken werd naar falen: af en toe een vergissing was ok, maar niet te vaak, dan kon je het vergeten, vooral als je net begon als docent. Gelukkig hebben we deze mentaliteit de laatste jaren weten te veranderen. Deels is dat gelukt door de begeleiding van nieuwe docenten te scheiden van de beoordeling.

Nieuwe koers

Zelf begeleid ik met een collega alle nieuwelingen, eerst een half jaar intensief, met lesbezoeken en intervisiegesprekken, en dan steeds minder intensief, totdat iemand zich zelfstandig kan redden. De gesprekken zijn soms heel persoonlijk: de nieuwe docenten delen hun twijfels, zorgen en angsten. Gaan ze goed om met die ene leerling? Zijn ze niet te streng of juist te aardig? Wij als begeleiders helpen ze met die vragen. Wij zijn er voor ze. Maar enkele jaren geleden vroeg de directie of mijn collega en ik ook wilden meepraten over de vraag of deze nieuwe docenten een vast contract konden krijgen. Daar kregen we direct een slecht gevoel bij: onze begeleidende rol zou veranderen in een beoordelende rol.

Welke nieuwe docent zou dan nog zijn twijfels met ons willen delen? We hebben de schoolleiding laten weten dat we liever niet bij de beoordelingsgesprekken zaten. We willen dat mensen aan ons alles kunnen zeggen en niet bang zijn dat we ze zullen afrekenen op hun fouten. Daar had de directie alle begrip voor. Sindsdien liggen de begeleiding en de beoordeling bij aparte collega’s. Toen ik zelf begon, was deze scheiding er niet. Ook al had ik een fantastische coach, ik was toch terughoudend doordat ik wist dat hij met de directie sprak over mijn presteren. Ik liet niet altijd het achterste van mijn tong laten zien. Achteraf is dat jammer. Juist als docenten beginnen, zitten ze nog vol vragen en onzekerheden. Daaraan ruimte bieden is ontzettend belangrijk voor hun ontwikkeling én voor de ontwikkeling van je school.

“Nieuwe collega's moeten hun twijfels en onzekerheden kunnen delen”

Steun van de directie

In een veilige werkcultuur mag je fouten maken en kun je zorgen delen. Daarnaast moet je het gevoel hebben dat de directie je steunt tijdens lastige momenten. Als je als docent bijvoorbeeld een leerling de klas uitstuurt, moet je ervan op aankunnen dat de directie aan jouw kant staat. Dat is in het verleden weleens misgegaan: een afdelingsleider zei in het bijzijn van de leerling dat de docent anders had moeten reageren. Heel pijnlijk. Je kunt natuurlijk betwijfelen of een docent juist gehandeld heeft, maar dat moet je dan zonder de leerling erbij bespreken. Scholen hebben voor zulke situaties naar mijn idee zelden protocollen. Dat hoeft ook niet, denk ik. Meestal gaat het goed. Maar je merkt hoe belangrijk de steun van de directie is als het verkeerd loopt. Dan sta je als docent ineens alleen. Dat is niet de bedoeling.

Grenzen stellen

Het liefste voorkomen we natuurlijk conflicten. Wat onenigheid kan vaak helemaal geen kwaad, maar als bijvoorbeeld een leerling de les zodanig verstoort dat klasgenoten minder goed leren, dan is er een probleem. Als school hebben we onder andere gedragsregels om zulke situaties te voorkomen. Zo is er een regel dat je elkaar laat uitspreken en een regel dat je alleen respectvol over elkaar mag praten. Vooral voor nieuwe docenten kan het lastig zijn om te bepalen wanneer je een leerling moet aanspreken op zijn gedrag. De grens van wat je persoonlijk ontoelaatbaar vindt, ligt vaak wat verder dan de grens die je als professional moet hanteren. Het kan dan helpen om te bedenken dat je daar niet alleen voor jezelf staat, maar voor de hele groep.

“Je merkt hoe belangrijk de steun van de directie is als het verkeerd loopt”

Escalatieladder

We geven nieuwe docenten vaak als tip om de “escalatieladder” te gebruiken als er onrust in de klas ontstaat. In praktijk houdt dat in dat je iets eerder ingrijpt dan je misschien gewoonlijk zou doen, maar niet direct heel hard. Als een leerling bijvoorbeeld irritant met zijn pen zit te tikken, geef je een waarschuwing of zet je diegene even apart, maar je stuurt iemand niet direct weg. Als de leerling zich daarna vervelend blijft gedragen, kun je strenger optreden. Een voordeel van de escalatieladder is dat de relatie niet direct erg verstoord raakt. Jullie blijven in dezelfde ruimte, waarbij je de leerling de kans geeft om zijn gedrag te verbeteren. Vaak pakt dat goed uit. De situatie escaleert niet en iedereen, ook jijzelf, kan met een rustig gevoel naar huis.’

Wettelijke plichten

Scholen hebben de plicht te zorgen voor de sociale veiligheid van leerlingen én medewerkers. Zo moeten werkgevers optreden tegen seksuele intimidatie, agressie en geweld. Ook moet er een beleid zijn om ongewenst gedrag te voorkomen. Voor het onderwijs gelden daarnaast nog enkele speciale wetten: • Wet veiligheid op school: po- en vo-scholen moeten het veiligheidsgevoel van leerlingen monitoren. • Kwaliteitswet: scholen moeten klachten over ongewenst gedrag in behandeling nemen, inclusief klachten over het uitblijven van veiligheidsmaatregelen. • Meld- en aangifteplicht: medewerkers zijn verplicht omvermoedens van een zedenmisdrijf door een collega te melden. Meer informatie: Stichting School & Veiligheid (2020), Sociale veiligheid binnen de school.

02. WEBINAR

Sterker ondanks onenigheid

Het enige waar we het soms over eens kunnen worden, is dat we het met elkaar oneens zijn. Die situatie leidt gemakkelijk tot frustratie, ergernis en woede. In haar TEDtalk vertelt de bevlogen oud-debatwinnaar Julia Dhar dat we ondanks sterk uiteenlopende meningen oplossingen kunnen vinden, zolang we met elkaar in gesprek blijven en bewust meningen scheiden van de persoon.

This video has been disabled until you accept marketing cookies.Manage your preferences here or directly accept targeting cookies

Deel deze pagina